عبدالله مستوفى
588
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
بعضى ديگر گفتند : كميسيون دوازده نفرهاى از تمام فراكسيونها بسازيد كه آنها ، مقدمات كار را حاضر كنند ، و بمجلس علنى بياورند . تدين در جواب گفت : اين كارها همه شده است ، و سه ماده هم در اين زمينه طبع و توزيع گشته است ، چه مانع دارد ، كه همين حالا رأى داده شود ؟ ولى مجلس براى اين كار هنوز حاضر نشده بود ، و جمهوريخواهان دانستند ، كه در اين زمينه جر و بحث زياد خواهد شد . حواس همه بجانب موقع جلسهء آينده معطوف گشت . بعضى از وكلا پيشنهاد كردند جلسهء آينده ، بعصر شنبهء دوم حمل موكول شود . مدرس اظهار داشت ده پانزده نفرى از وكلا بخارج شهر رفتهاند من پيشنهاد ميكنم صبر كنيم آنها هم بيايند و هيئت رئيسهء دائمى هم انتخاب شود ، آنوقت وارد اين كار بشويم و ديگرى پنجم حمل را پيشنهاد نمود . تدين ، كه ديد كار دارد به بعد از چهاردهم حمل موكول مىشود ، پيشنهاد عصر شنبهء دوم حمل را تأييد كرد . رئيس حقا پيشنهاد از همه نزديكتر را كه دوم حمل بود ، تحت رأى كشيد . اكثريت قيام كردند و جلسه بعصر دوم حمل موكول گشته ، مجلس برهم خورد . واقعات خارج از مجلس البته طبق اطمينانى كه سردار سپه از طرف اكثريت مجلس يعنى فراكسيونهاى تجدد و سوسياليست ، حاصل كرده و يقين داشت كه براى روز اول حمل ، مانند رئيس جمهورى عيد گرفته ، و بسلام خواهد نشست ، دستورهائى بولايات و نظميه و بلديهء تهران ، و وزراء داده بود كه هريك از آنها بايد در روزهاى معين ، عمليات مخصوص به خود را انجام دهند ، و آنها هم هريك كارهاى خود را بموقع ميكردند . حسب الامر ، هرقدر ماه حوت نزديكتر به آخر مىرسيد ، تلگرافات جمهورىخواهان ولايات كه جز املاى نظاميان چيزى نبود ، زيادتر و شديد اللحنتر ، و جنبهء تشر و تشدد آن بيشتر مىشد . در مركز هم مقرر شده بود . بعدازظهر 27 حوت جماعتى با بيرقهاى سرخ ، و بعضى كه پيراهن سرخ پوشيده باشند ، دوره افتاده ، و تظاهرات جمهوريخواهى خود را علنى كنند ، و وقتى دردم ادارات دولتى و وزارتخانهها و مجلس ميرسند ، پا سفت كرده ، تظاهرات زيادترى بنمايند ، و اين جانقولكبازى را تا 29 حوت كه بحسابيكه كرده بودند ، موقع گذشتن سه ماده از مجلس كذائى بوده است ، ادامه بدهند ، و مواد سهگانه هم ، اولى بخلع سلطنت از قاجاريه و دومى ، برقرارى حكومت جمهورى ، و سومى برياست جمهورى سردار سپه ، راجع بوده است . روز 28 ، بايد اعضاى تمام وزارتخانهها و دواير دولتى شرحى دائر بجمهوريخواهى نوشته و هر وزارتخانه با وزير خود به منزل سردار سپه رفته ، لايحهء جمهوريخواهانهء خويش را بعرض برسانند . حتى اعضاى دفتر مخصوص سلطان احمد شاه را هم ، بهمن كار وادار كنند .